Een tongstimulator tegen oorsuizen en loopproblemen?

Een prikkelende techniek

Een klein mondstuk dat milde elektrische pulsjes aan de tong geeft, terwijl iemand oefent of naar geluid luistert. Het klinkt niet direct als een logische route naar vermindering van oorsuizen (tinnitus) of herstel van beweging na hersenschade.

Toch wordt translinguale neurostimulatie, het stimuleren van het zenuwstelsel via de tong, al jaren onderzocht. Er bestaan inmiddels goedgekeurde apparaten, er zijn gerandomiseerde studies uitgevoerd en duizenden patiënten hebben de technologie al gebruikt. Recent, in juni 2026, verleende de Amerikaanse FDA toelating voor translinguale neurostimulatie bij loopproblemen na een beroerte, een uitbreiding die laat zien dat de techniek echt serieus wordt genomen. Maar achter één ogenschijnlijk eenvoudige techniek gaan eigenlijk twee verschillende verhalen schuil.

Bij tinnitus is de gedachte achter de behandeling relatief specifiek: een verstoord netwerk in het gehoorsysteem beïnvloeden door gelijktijdige stimulatie van tong en geluid. Bij loopproblemen na neurologische schade is het idee breder: de hersenen tijdelijk ontvankelijker maken voor verandering, zodat intensieve revalidatie beter aanslaat. Dat verschil is belangrijk. Want hoewel de techniek hetzelfde lijkt, betekent dat niet automatisch dat het bewijs voor iedere toepassing even sterk is.

Waarom juist de tong?

De tong is uitzonderlijk rijk aan zenuwen. Een tong is er immers niet alleen om te proeven. De tong moet aanraking, temperatuur en pijn ook kunnen waarnemen én heel nauwkeurig kunnen bewegen om spreken, kauwen en slikken goed te laten verlopen. Die uitgebreide zenuwvoorziening maakt de tong ook interessant als ingang voor neurostimulatie.

Bij translinguale neurostimulatie worden elektrische prikkels via zenuwen van de tong doorgegeven aan het centrale zenuwstelsel. Daarbij spelen onder andere takken van de nervus trigeminus en de nervus glossopharyngeus een rol: twee belangrijke zenuwen die via de hersenstam in verbinding staan met verschillende hersennetwerken.

Het idee is dus niet dat de tong rechtstreeks een bepaald hersengebied "aanzet". De tong fungeert eerder als een toegangspoort tot circuits die betrokken zijn bij verschillende functies. En precies daar ontstaat de nuance: deze verbindingen maken de techniek interessant, maar zeggen nog niet automatisch dat iedere toepassing van tongstimulatie ook klinisch effectief is.

Twee toepassingen, twee hypothesen

De belangrijkste toepassingen van translinguale neurostimulatie vallen grofweg uiteen in twee gebieden:

• Tinnitus (oorsuizen), waarbij de behandeling gericht is op het beïnvloeden van auditieve hersencircuits.
• Neurorevalidatie, waarbij de stimulatie bedoeld is om herstel van beweging en balans te ondersteunen, bijvoorbeeld bij ziektes als MS, na een beroerte of hersenletsel.

Bij tinnitus is de hypothese van tongstimulatie specifiek bewezen in dieronderzoek. Tinnitus wordt in toenemende mate begrepen als een synchronisatieprobleem: groepen zenuwcellen in de auditieve hersenstam vuren té gelijktijdig en té ritmisch, waardoor een fantoomgeluid ontstaat dat er in de buitenwereld niet is. Door de tong tegelijkertijd te stimuleren en een patiënt tegelijkertijd naar geluid te laten luisteren, zou het mogelijk zijn om die afwijkende activiteitspatronen te beïnvloeden.

Deze aanpak wordt ook wel bimodale neuromodulatie genoemd. Geluid, via een koptelefoon, en tongprikkel worden niet willekeurig gecombineerd, maar nauwkeurig getimed. De tongstimulatie volgt de toon met een interval van enkele milliseconden. Uit dieronderzoek is gebleven dat die getimede prikkel de gesynchroniseerde "overactiviteit" doet afnemen. Bij verkeerde timing trad zelfs het omgekeerde op: versterking in plaats van demping.

Bij neurorevalidatie is de hypothese wat minder specifiek. Na neurologische schade herstelt het brein meestal niet doordat verloren zenuwcellen terugkomen: die zijn beschadigd of verdwenen. Herstel ontstaat vooral door reorganisatie. Bestaande netwerken passen zich aan, verbindingen worden versterkt en andere hersengebieden kunnen gedeeltelijk functies overnemen. Dit noemen we neuroplasticiteit.

Voor neuroplasticiteit is actieve training essentieel. Onderzoek naar neuroplasticiteit laat zien dat herstel beter verloopt wanneer het brein herhaaldelijk en betekenisvol wordt geprikkeld: door beweging, oefening en een rijke omgeving met verschillende sensorische prikkels. Tongstimulatie bouwt voor op dit principe. Door tijdens intensieve revalidatie ook de hersenstam via de tong te stimuleren, zou het brein mogelijk extra ontvankelijk kunnen worden voor de signalen die tijdens de training worden aangeboden.

Tinnitus en de tong

De klinische onderbouwing voor tongstimulatie bij tinnitus is verrassend sterk voor het veld van neurotechnologie. In een grote gerandomiseerde studie met 326 deelnemers leidde bimodale stimulatie tot een significante vermindering van tinnitusklachten. Een tweede grote studie (191 deelnemers, twaalf weken behandeling) liet zien dat de verbetering niet snel verdwijnt na stoppen: bij negentig procent van de therapietrouwe deelnemers was ze na twaalf maanden nog aantoonbaar aanwezig. De TENT-A3-studie uit 2024, waar ook wetenschappers uit België aan meededen, ging een stap verder en vergeleek bimodale stimulatie direct met geluid-alleen. Zeventig procent van de deelnemers met matige tot ernstige klachten liet klinisch significante verbetering zien na de overstap naar de bimodale behandeling.

Op basis van deze resultaten verleende de Amerikaanse FDA een goedkeuring aan Lenire, het apparaat van het Ierse bedrijf Neuromod: de eerste goedkeuring ooit voor een bimodaal tinnitusapparaat.

Toch zijn er kanttekeningen die eerlijk moeten worden benoemd. Volledige blindering is bij dit type behandeling structureel moeilijk: patiënten voelen de tongstimulatie immers en weten daardoor welke therapievorm ze krijgen. En de uitkomstmaten zijn vrijwel uitsluitend gebaseerd op vragenlijsten die tinnitushinder registeren, zoals de patiënt die zelf ervaart. Tinnitus kan dus niet als objectief biologisch signaal worden gemeten. Dat maakt de resultaten niet ongeldig, maar het betekent dat verwachtingseffecten een rol kunnen spelen die moeilijk te kwantificeren is.

De tong en looprevalidatie bij MS

De tweede grote toepassing van tongstimulatie is het ondersteunen van herstel van lopen en balans na neurologische schade, bijvoorbeeld bij multiple sclerose (MS), traumatisch hersenletsel of een beroerte. En hier is het bewijs meer onzeker.

De eerste studies naar translinguale stimulatie bij MS waren hoopgevend. In een kleine studie met 20 patiënten liet de gestimuleerde groep een grotere verbetering zien op een gestandaardiseerde loopmaat dan de groep met sham-stimulatie (die de tongstimulator zonder werkzame prikkel kregen). Een bemoedigend eerste signaal, dat mede de basis vormde voor de toelating van de tongstimulator in Canada en later in Amerika voor patiënten met MS. Later onderzoek bij 43 patiënten liet eveneens verbetering zien na veertien weken behandeling. Maar deze studie had geen controlegroep en is nog niet als volledig peer-reviewed artikel verschenen.

Begin 2026 verscheen vervolgens een methodologisch strengere studie: een gerandomiseerde, sham-gecontroleerde en geblindeerde studie bij 44 mensen met MS. Beide groepen kregen hetzelfde intensieve fysiotherapieprogramma. De uitkomst was belangrijk: beide groepen verbeterden, maar er werd geen aantoonbaar extra effect gevonden van de actieve stimulatie op de primaire maat voor loopfunctie. Dat betekent niet automatisch dat tongstimulatie helemaal niet werkt. Het betekent wel dat deze studie geen bewijs vond dat het toevoegen van tongstimulatie aan goede fysiotherapie de loopfunctie verder verbeterde.

Interessant genoeg werden op enkele andere uitkomstmaten, waaronder cognitieve vermoeidheid en mentale gezondheid, wel verschillen gezien. Of deze bevindingen klinisch betekenisvol zijn en specifiek door de stimulatie komen, vraagt verder onderzoek.

De tong en looprevalidatie na beroerte

Voor herstel na een beroerte lijkt het beeld vooralsnog gunstig. Een programma van meerdere studies met in totaal 159 patiënten liet zien dat patiënten die fysiotherapie combineerden met tongstimulatie, gemiddeld meer verbeterden in hun loopfunctie dan patiënten met sham-stimulatie. Deze observatie vormde recent, als boven beschreven, de aanleiding tot uitbreiding van de indicatie voor tongstimulatie voor patiënten met een beroerte in de Amerika.

Maar een goede weging van het bewijs op afstand is nog niet mogelijk, want de studie is nog niet verschenen in een wetenschappelijk tijdschrift. Het contrast met de strengere MS-studie uit 2026 laat ook zien waarom replicatie belangrijk blijft. Een positief resultaat in één patiëntgroep betekent niet automatisch dat hetzelfde effect bij alle neurologische aandoeningen bestaat. De komende jaren zullen moeten uitwijzen of deze resultaten standhouden en welke patiënten het meeste voordeel hebben van deze aanpak.

Wat dit ons leert

Misschien is de belangrijkste les van translinguale neurostimulatie niet alleen óf de techniek werkt, maar waarom en wanneer. Bij tinnitus is de hypothese relatief specifiek: een bepaalde combinatie van sensorische prikkels beïnvloedt een netwerk waarvan bekend is dat het betrokken is bij de aandoening. Bij looprevalidatie is het mechanisme minder specifiek: stimulatie zou het vermogen van het brein om te veranderen moeten versterken. Dat maakt het aantrekkelijk, maar ook moeilijker meetbaar.

Een vroege studie kan laten zien dat patiënten verbeteren. Een goed gecontroleerde studie probeert vervolgens te beantwoorden: hoeveel daarvan komt werkelijk door de technologie? Dat onderscheid is essentieel.

Daarnaast is het belangrijk om een aantal praktische overwegingen te benoemen. Tongstimulatie is niet een invasieve, maar wel "intensieve" behandeling. Voor tinnitus is er bijvoorbeeld twee keer per dag een behandeling van 30 minuten nodig, zonder afleiding van prikkels van buitenaf. Dat vraagt wel een tijdsinvestering en toewijding van een patiënt. Ook is het nog niet geschikt voor iedereen en zijn er specifieke criteria waaraan iemand moet voldoen om wel of niet in aanmerking te komen voor de therapie.

De behandeling is, voor zover nu beschikbaar, relatief kostbaar en nog niet vergoed. In Nederland is de therapie recent beschikbaar gekomen in gespecialiseerde klinieken, maar vormt het nog geen onderdeel van officiële richtlijnen en dat is belangrijk te benoemen als we bewijs wegen.

Het oordeel: afhankelijk van de toepassing

Waar plaatsen we de tongstimulator op de ruismeter? Het eerlijke antwoord: dat hangt af van waarvoor je de techniek gebruikt.

Voor tinnitus is de technologie veelbelovend en staat het dichter bij een signaal. Er is een specifieke neurobiologische rationale, meerdere klinische studies en regulatoire goedkeuring in andere landen. Ook in Nederland wordt tongstimulatie ingezet voor tinnitus, maar niet vergoed en is de therapie niet opgenomen in richtlijnen.

Voor loopherstel bij MS en na neurologische schade is het beeld wisselend, maar noemen we het voor nu nog wel (net) veelbelovend, maar onzeker. Er zijn positieve resultaten, maar de strengste studies laten zien dat het effect kleiner kan zijn dan aanvankelijk gedacht.

Dat is geen afwijzing van de technologie. Het is precies hoe medische innovatie hoort te verlopen: ideeën worden getest, resultaten worden aangescherpt en toepassingen vinden uiteindelijk hun juiste plaats.

Ter afronding

Stimuleren via de tong klinkt misschien vreemd, maar het idee erachter is serieus. De tong vormt een unieke toegangspoort tot het zenuwstelsel en translinguale neurostimulatie heeft inmiddels laten zien dat dit principe klinisch relevant kan zijn.

Tegelijk bestaat er niet één antwoord op de vraag of de techniek "werkt". De waarde hangt af van de aandoening, het onderliggende mechanisme en de kwaliteit van het bewijs. De belangrijkste vraag is daarom niet: kan de tong het brein beïnvloeden? Dat weten we inmiddels. De echte vraag is: wanneer levert die invloed patiënten daadwerkelijk iets op?

En precies dat onderscheid bepaalt het verschil tussen een interessante technologie en een bewezen behandeling.

Maar vergeleken met veel andere neurotechnologische toepassingen staat de bewijsbasis relatief stevig: meerdere klinische studies, grotere patiëntgroepen en regulatoire beoordeling. Op de ruismeter plaatsen we de tongstimulator in algemene zin dus op veelbelovend.